Hoe kunnen we het Leuvense onderwijs inclusiever maken?

7 oktober 2024

 Laboratorium

Ontwerpfase

Een inclusieve samenleving begint bij inclusief onderwijs. Vlaanderen kenmerkt zich echter als één van de meest gesegregeerde onderwijssystemen waarbij leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften worden geplaatst in aparte, speciale scholen of klassen.

Om dit systeem te behouden en tegelijkertijd inclusief te maken, is een puzzel die niet past (dixit Prof. Dr. Sara Nijs, onderzoekseenheid Gezins- en Orthopedagogiek KULeuven). Daarom hebben we nood aan een nieuw model. In het SOM-labo inclusie willen de daarvoor de eerste stappen zetten door te onderzoeken welke duurzame samenwerkingen er nodig zijn tussen gewoon en buitengewoon basisonderwijs.

Forum All-in-clusie

Op 28 januari 2024 organiseerden we samen met Lokaal overlegplatform (LOP) basisonderwijs en stad Leuven een Forum All-in-clusie, waar we maar liefst 100 leraren, beleidsmakers, directies en ondersteuners verzamelden voor een zoektocht naar meer inclusie. Er is veel vraag naar het delen van die kennis en good practices. Hoe kunnen scholen inclusie inzetten als troef? Welke methodieken kan je gebruiken om leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften extra te ondersteunen? Hoe geef je alle leerlingen maximale kansen in een gewone klascontext en laat je hen deelnemen aan het schoolleven?

Het forum was een eerste stap om het thema in Leuven op de kaart te zetten. 

Labo inclusie

In dit labo willen we goede praktijken in kaart brengen, bekijken wat we daaruit kunnen leren en samen met onze partners zoeken naar hoe we het Leuvense onderwijs inclusiever kunnen maken.  

Opstartfase

Na een eerste ronde van gesprekken met scholen, werkten we toe naar een event op 28 januari 2025 om praktijkervaringen te delen en zo elkaar te kunnen inspireren.

Maar liefst 75 onderwijsmakers tankten op Campus Woudlucht inspiratie over hoe je als school inclusie in de praktijk kan brengen. Professor Sara Nijs en onderzoeker Liesbet Claeys presenteerden de bevindingen uit hun onderzoek en inspiratiegids.

Vervolgens toonden 5 scholen en een leersteuncentrum hoe ze van inclusie een succes maken. Uit de enthousiaste vragen en reacties bleek veel geestdrift om met de nieuwe inzichten aan de slag te gaan in Leuven.

Waar zijn we vandaag mee bezig?

Op 20 maart vond de officiële kick-off van het labo Inclusie plaats en intussen zijn de deelnemers al 2 keer samengekomen.

Er werden 3 werkgroepen gevormd:

1. Doorgroeiklas anderstalige nieuwkomers 

Deze werkgroep focust zich op anderstalige nieuwkomers die in de laatste graad van het basisonderwijs instromen. Zij hebben slechts één à twee jaren om de Nederlandse taal onder de knie te krijgen met mogelijke leerachterstand als gevolg. Deze periode is erg kort met als gevolg dat ze vaak bij de overgang naar het secundair onderwijs worden doorverwezen naar het buitengewoon onderwijs of de B-stroom.  

In deze werkgroep wordt er nagedacht welke stappen nodig zijn om het taalonderwijs en de ondersteuning van anderstalige nieuwkomers (ATN) verder te versterken. De focus ligt op een duurzaam en inclusief beleid, de professionalisering van leerkrachten en de samenwerking tussen scholen en externe partners. 

2. Visie-ontwikkeling 

Wij willen dat er aan scholen voor iedereen niet enkel top down (vanuit het ministerie en het beleid) maar ook bottom up gewerkt wordt. Hiertoe willen we werken met een ‘vriendenboekje’ waaraan verschillende Leuvense scholen meewerken. Een vriendenboekje wordt doorgegeven, gedeeld, aangevuld verspreid en kan inspirerend werken voor iedereen. 

We vertrekken vanuit de good practices, creatieve oplossingen, die in onze scholen aanwezig zijn. We willen vertrekken vanuit hetgeen reeds gerealiseerd werd in de verschillende scholen. Daarbij wordt erop gelet dat hetgeen we tonen ook realiseerbaar is in andere scholen bv niet enkel realiseerbaar in campusscholen. We willen buiten de lijnen kleuren en de grenzen aftasten, waarbij we ook de obstakels onderweg vermelden en suggesties geven voor oplossingen.  

We dromen ervan om schotten die ons in de weg staan op te ruimen, te werken in een regelluwte die scholen kansen geeft om hun oplossingen voor problemen op weg naar inclusie aan te pakken op een creatieve manier.  

We willen dit vriendenboekje voorleggen aan minister Demir en haar uitnodigen om hiermee haar beleid te inspireren. 

 3. Hoe inclusief omgaan met moeilijk hanteerbaar gedrag 

De onderwijsrealiteit is de afgelopen jaren sterk veranderd. Steeds meer scholen signaleren een duidelijke toename van moeilijk gedrag in de klas. Leerkrachten worden vandaag geconfronteerd met situaties waarvoor ze in hun opleiding vaak te weinig praktijkgerichte voorbereiding kregen. Dat vraagt om nieuwe inzichten, betere ondersteuning en samenwerking op alle niveaus. Daarom bekijken we hoe we voorwaarden kunnen scheppen die zowel leerlingen, leerkrachten als de hele schoolgemeenschap sterker maken. 

We zoeken mogelijkheden om moeilijk gedrag aan te pakken op een manier die:

• • ontwikkeling van leerlingen garandeert, zodat ze kunnen blijven leren binnen de schoolcontext,
  • de klasgroep ondersteunen,
  • de leefbaarheid voor leerkrachten ondersteunt, door hun draagkracht te vergroten en hen te versterken in hun professionaliteit.

Samenwerking is daarbij essentieel. Moeilijk gedrag raakt meer dan alleen de leerling en de leerkracht. Daarom willen we klas, ouders, buurt en externe organisaties actief betrekken. Door krachten te bundelen kunnen we beter begrijpen wat een kind nodig heeft en hoe we dat samen kunnen bieden. 

Inspiratie

Ben je op zoek naar inspiratie? 

In onze interviews met Beno Schraepen en Jona Van den Bossche lees je waarom meer inclusie een must is.

Wil je weten hoe andere scholen inclusie in de praktijk helpen brengen? Lees onze verhalen over

• • Matadi,
  • Eureka,
  • de samenwerking tussen De Kraal en Windekind,
  • Inclusiecampus Wemmel,
  • Kiempunt Campus Eeklo.

Onderzoekers Sara Nijs en Liesbet Claeys onderzochten bestaande samenwerkingen tussen gewoon en buitengewoon onderwijs in Vlaanderen. We vroegen Sara Nijs wat scholen kunnen leren uit de inspanningen van die pioniers en selecteerden 10 inzichten voor wie de samenwerking tussen gewoon en buitengewoon onderwijs wil opdrijven.