Labo zij-instromers – Strijd mee tegen het lerarentekort

28 februari 2024

 Laboratorium

 Ontwerpfase

Het lerarentekort is in heel wat scholen voelbaar. Leerlingen brengen (te)veel tijd door in de studie. Meer en meer leraren zonder het vereiste bekwaamheidsbewijs staan voor de klas.

Scholen zoeken creatief naar oplossingen door aanpassingen in het lessenrooster, klassen samen te voegen of voor bepaalde lessen over te schakelen op afstandsonderwijs.

Ook een toenemend aantal zij-instromers vult een stuk van de leemte in, maar dan moeten we ze wel aan boord kunnen houden.

De situatie in Leuven

Het lerarentekort uit zich enerzijds door langdurig (of permanent) openstaande vacatures en anderzijds doordat scholen moeilijk (tijdelijke) vervangingen vinden voor leraren die uitvallen door ziekte, zwangerschap, familiale of andere omstandigheden.

In Leuven zien we een stijgende trend – vooral in het secundair onderwijs – van openstaande vacatures. De meeste scholen kunnen het schooljaar nog wel starten met een volledige omkadering. De grootste moeilijkheid zit in de tijdelijke vervangingen, die steeds moeilijker worden door de arbeidsmarktkrapte.

Een nieuw labo ‘Zij-instromers’

Eén van de successen binnen de maatregelen tegen het lerarentekort is de aantrek van zij-instromers. Maar die nieuwe collega’s in onze scholen houden blijkt een grote uitdaging: 28% verlaat het onderwijs alweer het volgende schooljaar.

SOM wil binnen de Leuvense context inzetten op zij-instromers om de volgende redenen:

• Het probleem van het lerarentekort (en de zij-instromers) raakt aan de speerpunten van SOM. Het lerarentekort zet niet alleen druk op de dagelijkse werking van scholen maar brengt het fundamenteel recht op onderwijs, de kwaliteit van het onderwijs en gelijke onderwijskansen in het gedrang.
• Er gaat veel potentieel en energie verloren in het onderwijs als we er niet in slagen om zij-instromers op onze scholen te houden. Elke school wordt geconfronteerd met zij-instromers en elke school investeert op haar beurt in (aanvangs-)begeleiding. Als we de krachten bundelen, springen we verder.
• Het probleem is complex. Samenwerking tussen verschillende actoren (scholen, lerarenopleidingen, trajectbegeleiders, aanvangsbegeleiders, onderzoekers, VDAB…) is dus nodig.

We denken dat we in Leuven een verschil kunnen maken door samen te werken. Daarom onderzoeken we in de aanvangsfase van dit labo de volgende zaken:

• Wat als we onze expertise bundelen en de (aanvangs)begeleiding over scholen heen samen vormgeven?
• Kunnen we lokaal meer inzetten op de ondersteuning van zij-instromers? Wat hebben ze nodig?
• Kunnen we een pool maken van zij-instromers waar elke Leuvense school een beroep op kan doen?

Voel je je aangesproken om je in te zetten voor de goede zaak in samenwerking met diverse partners? Heb je ervaring met de (aanvangs-)begeleiding van zij-instromers? Deel je graag je ervaring en expertise om hier het verschil te maken? Kom dan zeker naar de kick-off van het labo ‘Zij-instromers’ op 16 april 2024.

Initiatieven

Veel partners zijn intensief bezig met het thema, zodat er veel expertise aan tafel zit en veel naar boven komt tijdens uitwisseling over bestaande initiatieven. Vanuit die uitwisseling ontstonden enkele boeiende reflecties, experimenten en initiatieven. 

1. Reflectie op het project ‘Onderwijsbrug’ – gastleraren

Het labo voerde tijdens het schooljaar 2024-2025 een strategische reflectie over het project ‘Onderwijsbrug‘, een project van ACERTA dat inzet op gastleraren en bruggen bouwt tussen bedrijven en onderwijs. De gesprekken waren inhoudelijk sterk en focusten op kwaliteit, leraarschap en kansen voor scholen. Uiteindelijk bleek binnen het Leuvense onderwijs weinig animo voor het idee.

2. Leuvense Open Lesdag

Op 21 mei 2025 vond de allereerste Leuvense Open Lesdag plaats. Deelnemers konden echte lessen bijwonen én in gesprek gaan met VDAB, UCLL, KU Leuven, ACERTA en Agodi op een infobeurs.

De evaluaties waren unaniem: dit concept werkt! Er hing een warme, eerlijke en motiverende sfeer rond het lerarenberoep. Partners en deelnemers vroegen meteen naar een jaarlijkse editie; een duidelijke bevestiging dat dit initiatief een blijver verdient.

3. Nieuwe tools: website en steekkaarten ‘Leraar worden in Leuven’

Om toekomstige leerkrachten beter wegwijs te maken, lanceerden we een nieuwe website: Leraar worden in Leuven, die een permanente plek zal krijgen op de website Leuvenvoorscholen. Hier vinden zij-instromers alle informatie om hun traject richting onderwijs in Leuven helder uit te stippelen.  

Daarnaast ontwikkelden we overzichtelijke steekkaarten voor de mogelijke lerarenopleidingen in Leuven (lager, secundair, kleuter). Deze werden verstuurd naar alle scholen en naar VDAB. Hiermee willen we sollicitanten snel en correct informeren over mogelijke trajecten, flexibele opleidingen en instapmomenten. 

Scholen kunnen de fiches eenvoudig opnieuw aanvragen bij SOM.

4. Nieuw initiatief: toeleiding van anderstalige nieuwkomers naar onderwijs en werk

De Leuvense Open Lesdag bracht een nieuwe behoefte aan het licht: de vraag naar ondersteuning voor anderstalige nieuwkomers die graag in het onderwijs aan de slag willen. Leuven telt veel hoogopgeleide anderstaligen die gemotiveerd zijn om les te geven en/of een lerarendiploma behaalden in hun land van herkomst, maar geconfronteerd worden met drempels zoals onder andere taal en gebrek aan kennis van het Vlaams onderwijssysteem. 

Het labo onderzoekt daarom hoe we ‘maatwerktrajecten’ kunnen opzetten met taalondersteuning, coaching en praktijkervaring. Dit kan via vrijwillige stage of via ‘Artikel 60’: deelnemers kunnen een jaar meedraaien in een school, in rollen die variëren van helpende handen tot co-teaching, afhankelijk van hun taalniveau en achtergrond. 

Waarom dit werkt voor alle partijen? 

• • scholen krijgen extra ondersteuning zonder kost 
  • anderstaligen leren sneller Nederlands – ook onderwijsjargon – in een echte werkcontext 
  • deelnemers wennen aan het Vlaamse onderwijssysteem 
  • scholen krijgen rolmodellen, culturele brugfiguren en meer diversiteit in het team